Tiếp nối sự sụp đổ gần đây của các thế bế tắc trong chiến tranh ủy nhiệm, tháng 4 năm 2026 đã chứng kiến sự bất ổn địa chính trị kéo dài, theo sau là quá trình ổn định ngoại giao lịch sử và nhanh chóng. Tháng này bị chi phối nặng nề bởi tình trạng suýt sụp đổ của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu giữa bối cảnh các cuộc không chiến trực tiếp leo thang giữa Hoa Kỳ và Iran, một cuộc khủng hoảng kéo dài cuối cùng đã chuyển hướng sang việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz thông qua các cuộc đàm phán cấp cao. Tại Địa Trung Hải, các cuộc chiến tranh đa phương diện không ngừng nghỉ đã dẫn đến một lệnh ngừng bắn lịch sử kéo dài 60 ngày do Liên Hợp Quốc bảo trợ giữa Israel và Lebanon, khởi đầu cho quá trình rút quân theo giai đoạn nhằm chấm dứt chiến dịch oanh tạc đô thị thảm khốc và kéo dài. Đồng thời, cấu trúc chính trị toàn cầu tiếp tục rạn nứt và tái định hình. Đông Âu chứng kiến thất bại bầu cử mang tính bước ngoặt của cơ sở bảo thủ đã nắm quyền 14 năm tại Hungary, NATO vội vã củng cố về mặt cấu trúc nguồn tài trợ quốc phòng đang diễn ra cho Ukraine trước sự thay đổi chính quyền sắp tới của Hoa Kỳ, và sự trở lại của nhân loại với không gian sâu trùng hợp với một cuộc tính toán quy định sâu sắc về trí tuệ nhân tạo tự hành đang được triển khai tích cực trong chiến đấu.
Sự leo thang quân sự Mỹ – Iran và những cú sốc năng lượng toàn cầu
Đầu tháng, Vịnh Ba Tư tiếp tục chuyển dịch lớn từ thế bế tắc ủy nhiệm sang xung đột trực tiếp giữa các quốc gia có chủ quyền. Các cuộc không chiến trực tiếp giữa Hoa Kỳ và Iran leo thang, dẫn đến nhiều chiến đấu cơ Mỹ, một máy bay giám sát không người lái MQ-4C Triton bị bắn hạ, cùng một nhiệm vụ tìm kiếm và cứu nạn đầy rủi ro sâu trong lãnh thổ Iran để tìm kiếm phi công Mỹ 22 tuổi Muhammad Hussain đang mất tích. Khi các cuộc giao tranh quân sự đa phương diện này ngày càng gay gắt, Iran đã bắt giữ tàu thương mại MSC Aries và chính thức phong tỏa Eo biển Hormuz. Sự gián đoạn nghiêm trọng này càng trầm trọng thêm sau sự phá hủy các cơ sở năng lượng tại Vịnh trước đó, buộc các lực lượng hải quân phương Tây, bao gồm cả các tàu hộ vệ của Pháp, phải hộ tống trực tiếp các tàu thương mại và đẩy giá xăng dầu tại Mỹ lên mức hơn 4 đô la một gallon ngay lập tức.
Cuộc đối đầu kéo dài đã chạm ngưỡng bùng nổ sau lệnh phản phong tỏa nghiêm ngặt do Tổng thống đắc cử Donald Trump ban hành, nhắm mục tiêu rõ ràng vào “đội tàu ma” chở dầu của Iran. Đối mặt với hậu quả kinh tế thảm khốc, Oman đã trung gian thành công cho một cuộc hạ nhiệt qua kênh ngoại giao ngầm liên quan đến việc giải tỏa 6 tỷ đô la quỹ nhân đạo bị đóng băng. Sau lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài 14 ngày, Iran chính thức tuyên bố Eo biển “hoàn toàn mở cửa”, thúc đẩy sự ổn định nhanh chóng cho thị trường dầu thô và vận tải biển toàn cầu vốn đang biến động mạnh. Cùng lúc đó, Tehran phải vật lộn với tình trạng khẩn cấp quốc gia lớn sau vụ tai nạn trực thăng tại tỉnh Đông Azerbaijan đầy tuyết và núi non, khiến Tổng thống Iran Ebrahim Raisi và Ngoại trưởng Hossein Amir-Abdollahian thiệt mạng.
Chiến tranh tại Levant trên nhiều mặt trận và Lệnh ngừng bắn lịch sử Israel-Lebanon
Cuộc chiến đang diễn ra tại Levant đã trải qua sự tàn phá sâu sắc trước khi đạt được bước đột phá ngoại giao mang tính dấu mốc. Tăng cường bước chuyển chiến lược về mặt quân sự sang biên giới phía bắc, Israel ban đầu đã mở rộng các hoạt động mặt đất ở miền nam Lebanon thông qua một cuộc tấn công lớn với bốn sư đoàn. Dựa trên những đợt oanh tạc dữ dội trước đó, giai đoạn xung đột này bao gồm các cuộc không kích cường độ cao đã tàn phá thành phố Tyre được UNESCO công nhận là di sản thế giới và dẫn đến cái chết của ba nhân viên gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc. Đồng thời, sự sụp đổ nhân đạo kéo dài tại Gaza đã chạm mức thấp tàn khốc mới sau khi việc phá hủy có chủ đích cơ sở hạ tầng khử muối thiết yếu làm bùng phát dịch bệnh lây truyền qua đường nước, trong khi các cuộc đàm phán ngừng bắn vĩnh viễn với Hamas vẫn hoàn toàn bế tắc.
Tuy nhiên, sự trung gian không ngừng nghỉ của Hoa Kỳ và Pháp đã đảm bảo một sự hạ nhiệt mang tính lịch sử tại Địa Trung Hải. Đến tuần thứ ba của tháng, một lệnh tạm dừng hoạt động 10 ngày đã được ban hành tại Lebanon, làm im tiếng các đợt oanh tạc đô thị đa mặt trận đã khiến hơn một triệu thường dân phải di dời. Lệnh tạm dừng thiết yếu này đã tạo nền tảng cho một lệnh ngừng bắn toàn diện kéo dài 60 ngày theo Nghị quyết 1701 của Liên Hợp Quốc, yêu cầu lực lượng Hezbollah rút vũ khí hạng nặng về phía bắc sông Litani. Để đổi lại, thỏa thuận khởi động việc rút quân theo từng giai đoạn của lực lượng Israel khỏi miền nam Lebanon, tạo ra một khoảng trống an ninh sẽ được lấp đầy bởi việc triển khai Lực lượng Vũ trang Lebanon.
Địa chấn chính trị châu Âu và thất bại lịch sử của Orbán
Tiếp nối xu hướng chuyển dịch bầu cử bị phân cực sâu sắc, nền tảng chính trị trong nước trên khắp châu Âu tiếp tục rạn nứt dưới sức ép của lạm phát, các vụ bê bối tham nhũng và sự thay đổi các liên minh. Tây Âu và Đông Âu đối mặt với sự biến động đồng thời: Ireland xử lý vụ từ chức đột ngột của Thủ tướng Leo Varadkar, trong khi Đức rút lui khỏi các mục tiêu bảo vệ khí hậu cốt lõi và tích cực tranh luận về việc kích hoạt lại chế độ quân dịch để đạt các mục tiêu quân số của NATO.
Sự chuyển dịch chính trị mang tính bước ngoặt nhất đã xảy ra tại Hungary. Sau nhiều tháng tranh đấu ngoại giao gay gắt với EU về việc ông cản trở viện trợ cho Kyiv, nhân vật nội bộ chính phủ trước đây là Péter Magyar đã tận dụng sự phẫn nộ lớn của công chúng đối với lạm phát hệ thống và bê bối ân xá tổng thống liên quan đến việc che đậy vụ lạm dụng trẻ em, thống nhất phe đối lập bị phân mảnh dưới đảng Tisza mới. Phong trào đang lên của Magyar cuối cùng đã đánh bại Thủ tướng Viktor Orbán, giành được hơn 55% số phiếu bầu và chấm dứt sự cai trị bảo thủ đã ăn sâu suốt 14 năm. Thất bại lịch sử của đảng Fidesz của Orbán đã kích hoạt các nỗ lực cải cách thể chế phức tạp tại Budapest và làm gia tăng những lời kêu gọi từ các nhân vật nổi bật, như cựu Thủ tướng Ý Matteo Renzi, về việc thành lập một “Hợp chủng quốc châu Âu” thống nhất để ngăn chặn vĩnh viễn các tư tưởng dân tộc chủ nghĩa đang trỗi dậy.
Cuộc chiến tiêu hao của Ukraine, sự trỗi dậy của các chế độ chuyên chế và bước chuyển chiến lược của NATO
Bối cảnh an ninh kéo dài tại Đông Âu và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng trở nên bấp bênh. Thông tin tình báo đầu tháng 4 xác nhận Triều Tiên đã tích cực triển khai các kỹ sư quân sự đến các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng để thử nghiệm hệ thống tên lửa đạn đạo chống lại các hệ thống phòng không phương Tây trong môi trường chiến đấu thực tế. Ma sát trực tiếp giữa các cường quốc cũng gia tăng trên Biển Đen, nơi các máy bay phản lực Su-27 của Nga đã xả nhiên liệu và va chạm với một máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ, buộc nó phải rơi. Cùng lúc đó, một cuộc điều tra tình báo lớn đã chính thức liên kết các cuộc tấn công thần kinh gây suy nhược được gọi là Hội chứng Havana với Đơn vị tình báo quân sự bí mật 29155 của Nga.
Hưởng ứng những lời kêu gọi trước đó về một cấu trúc phòng thủ châu Âu tự chủ trong bối cảnh các gói viện trợ 106 tỷ đô la của Mỹ bị đình trệ vô thời hạn, NATO đã chủ động đề xuất một quỹ viện trợ quân sự trị giá 100 tỷ euro trong 5 năm để xây dựng cấu trúc “chống Trump” cho sự hỗ trợ dài hạn đối với Kyiv. Động thái này diễn ra trước sự leo thang mới nhất của cuộc chiến tranh cơ sở hạ tầng đang diễn ra của Nga—một loạt đòn tấn công kết hợp tàn khốc gồm 120 tên lửa và 90 máy bay không người lái, làm tê liệt thêm lưới điện quốc gia của Ukraine và nhấn chìm các vùng lãnh thổ rộng lớn trong bóng tối. Tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, các chế độ chuyên chế tiếp tục thử thách các cam kết quốc phòng của phương Tây khi Trung Quốc phát động “Joint Sword-2024A”, một loạt cuộc tập trận quân sự quy mô lớn bao vây Đài Loan một cách hung hăng nhằm diễn tập các cuộc phong tỏa “cách ly” phi động năng.
Biến động trong nước Mỹ và ngôn từ năm bầu cử
Điều hướng trong một môi trường chính trị bị phân cực cao, giai đoạn chuyển giao của Hoa Kỳ được xác định bởi sự biến động về cấu trúc, ma sát ý thức hệ và các thông báo hành pháp hỗn loạn. Các cuộc biểu tình “Không có Vua” trên toàn quốc đã bùng phát tại các thành phố lớn để phản đối các phán quyết của Tối cao Pháp viện về quyền miễn trừ của tổng thống, trong khi một liên minh lưỡng đảng tại quốc hội đã đưa ra lệnh cấm sâu rộng đối với việc giao dịch chứng khoán của các nhà lập pháp nhằm khôi phục niềm tin của công chúng đang bị xói mòn. Trong chính quyền sắp tới, ứng cử viên Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã gây chú ý khi chính thức yêu cầu Tổng tham mưu trưởng Lục quân từ chức nhằm loại bỏ các chương trình Đa dạng, Công bằng và Hòa nhập (DEI) trong quân đội thông qua các “hội đồng chiến binh” chuyên biệt.
Ngôn từ của chu kỳ bầu cử sắp tới đã lan ra sân khấu toàn cầu, đỉnh điểm là một cuộc tranh cãi công khai gay gắt giữa chính quyền Trump sắp tới và Giáo hoàng Phanxicô. Xung đột về các chính sách trục xuất hàng loạt và vũ khí quân sự, Giáo hoàng đã gọi các nhà lãnh đạo ưu tiên vũ khí hơn xóa đói giảm nghèo là những “kẻ bạo chúa”, khiến Phó Tổng thống đắc cử JD Vance cảnh báo rõ ràng Vatican rằng hãy “cẩn thận” khi trộn lẫn thần học với chính trị Mỹ. Để đáp trả thái độ không thể đoán trước của chính quyền sắp tới, liên danh tranh cử của đảng Dân chủ gồm Kamala Harris và Tim Walz đã chính thức từ bỏ thông điệp nặng nề về “mối đe dọa đối với nền dân chủ”, chuyển hoàn toàn sang chiến lược truyền thông xã hội lan truyền, gọi liên danh Trump-Vance là “kỳ quặc”.
Cột mốc không gian sâu, bùng nổ AI và ma sát công nghệ
Nhân loại đã đạt được những cột mốc lịch sử trong cả lĩnh vực thám hiểm không gian sâu và cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. NASA đã phóng thành công Artemis II, sử dụng Hệ thống Phóng Tên lửa (SLS) để đưa phi hành đoàn quốc tế gồm bốn người thực hiện chuyến bay vòng quanh Mặt trăng có người lái đầu tiên kể từ năm 1972, thử nghiệm thành công các hệ thống hỗ trợ sự sống trong không gian sâu. Đồng thời, sứ mệnh Thường Nga 6 (Chang’e 6) của Trung Quốc đã thúc đẩy mục tiêu không người lái của mình là thu thập các mẫu đất đầu tiên từ lưu vực Nam Cực-Aitken tĩnh lặng vô tuyến ở phía xa của Mặt trăng.
Trở lại Trái đất, bất chấp các đợt trấn áp quy định toàn cầu đang diễn ra, trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã thúc đẩy một cuộc bùng nổ kinh tế vĩ mô chưa từng có. Goldman Sachs dự đoán một siêu chu kỳ bán dẫn kéo dài nhiều năm, đẩy các thị trường chứng khoán toàn cầu lên mức cao kỷ lục và khiến kim ngạch xuất khẩu công nghệ nội địa của Singapore tăng 15,3%. Tuy nhiên, cộng hưởng với những báo động quốc tế trước đó về việc quân sự hóa các hệ thống dự báo, việc triển khai công nghệ nhanh chóng này đã đối mặt với một cuộc tính toán quy định nghiêm trọng hơn liên quan đến tính tự chủ kỹ thuật số. Xác nhận những nỗi sợ tồi tệ nhất của các cơ quan giám sát về trách nhiệm giải trình trong chiến đấu, các nhà phân tích quốc phòng xác nhận rằng các bầy đàn máy bay không người lái tự hành đã chủ động xác định và tiêu diệt các khí tài trị giá hàng triệu đô la trong các khu vực chiến đấu trực tiếp mà không cần sự can thiệp của con người. Nỗi sợ hãi về việc vũ khí hóa tự hành ngay lập tức lan sang khu vực thương mại, buộc nhà phát triển AI Anthropic phải hạn chế nghiêm ngặt mô hình “sử dụng máy tính” mới của mình vì lo ngại rằng hệ thống này có thể bị lợi dụng một cách tự động để thực hiện các cuộc tấn công mạng toàn cầu tàn khốc.
Tóm tắt này được tạo bởi AI. Vui lòng nhấp vào liên kết để xem các bài viết gốc.
